Askerdeyken İşten Çıkarılma Durumu: Askerlik Borçlanması ve İş Güvencesi, Vatan görevi, Türkiye’deki her genç için kutsal bir sorumluluk ve hayatın dönüm noktalarından biridir. Celp dönemi geldiğinde veya yedek subaylık/yedek astsubaylık sınav sonuçları açıklandığında, milyonlarca çalışan için hem heyecanlı hem de endişeli bir süreç başlar. Bu endişelerin başında ise kariyerin geleceği, iş güvencesi ve “Askerdeyken işten çıkarılabilir miyim?” sorusu gelir. İş hayatında aktif olarak çalışan milyonlarca vatandaş, askerlik süresince işlerini kaybetme korkusu yaşayabilmektedir. Askerdeyken İşten Çıkarılma
Türk iş hukuku ve ilgili mevzuatlar, askerlik görevini yerine getirecek olan çalışanları korumak adına çok net kurallar ve haklar sunmaktadır. Bu yazımızda, askerlik dönüşü işe iade haklarından fesih süreçlerine, ihbar ve kıdem tazminatından askerlik borçlanmasının bu süreçteki yerine kadar merak edilen tüm detayları kapsamlı bir şekilde ele alacağız. Askerdeyken İşten Çıkarılma
Askerdeyken İşten Çıkarılma Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma ve İş Güvencesi
Askerlik görevi, yasal olarak haklı bir fesih ve iş akdini askıya alma sebebidir. Çalışan, muvazzaf askerlik hizmeti (6 ay, 12 ay veya bedelli askerlik fark etmeksizin) için iş yerinden ayrılmak zorunda kaldığında, bu durumu işverenine yazılı olarak bildirmek durumundadır. İş Kanunu, silah altına alınacak olan çalışanın iş akdinin feshedilme biçimini ve sonrasındaki haklarını çok sıkı bir şekilde güvence altına almıştır.
Çalışan, askerlik görevini yerine getirmek üzere iş yerinden ayrıldığında işveren tarafından işten çıkarılabilir mi? Aslında burada “çıkarılma” kelimesinden ziyade, iş sözleşmesinin askerlik nedeniyle feshedilmesi durumu söz konusudur. İşveren, çalışanın askerlik görevi nedeniyle iş akdini feshetmek zorundadır; ancak bu durum işverene çalışanın haklarını ödememe lüksü tanımaz. Aksine, belirli şartları taşıyan çalışanların kıdem tazminatı hakkı doğar.
Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılanın Kıdem Tazminatı Hakkı
Çalıştığı iş yerinde en az 1 yıllık kıdemini doldurmuş olan bir sigortalı, askerlik görevi nedeniyle işten ayrıldığında kıdem tazminatına hak kazanır. Burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus, ayrılış gerekçesinin resmi olarak belgelendirilmesidir. Askerlik şubesinden alınan sevk belgesi (sulus kağıdı) ile birlikte işverene yapılacak yazılı bildirim, kıdem tazminatının ödenmesi için yeterli ve geçerli bir sebeptir.
İş Kanunu’na göre, istifa eden çalışanlar normal şartlarda kıdem tazminatı alamazlar. Ancak askerlik, evlilik (kadın çalışanlar için) ve emeklilik gibi kanuni istisnai durumlarda, istifa eden kişi kıdem tazminatını almaya hak kazanır. Askerlik nedeniyle işten ayrılan bir çalışan, ne kadar süreyle çalışmış olursa olsun (1 yılı doldurmuş olmak şartıyla) kıdem tazminatını tam olarak cebine koyar.
Askerdeyken İşten Çıkarılma Askerlik Borçlanması ve Kıdem Tazminatı İlişkisi
Askerlik borçlanması, bilindiği üzere Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) prim ödenerek askerlikte geçen sürelerin emeklilik gün sayılarına eklenmesini sağlayan bir haptır. Peki, askerlik borçlanması kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır mı?
Bu konuda en sık yapılan hatalardan biri, askerlikte geçen sürenin kıdem tazminatı hesaplamasına dahil edileceğinin sanılmasıdır. İş hukuku uygulamalarında kıdem tazminatı, yalnızca fiilen çalışılan iş yerinde geçen sürelere göre hesaplanır. Dolayısıyla, askerlikte geçirilen ve sonradan borçlanılan süreler, özel sektördeki kıdem tazminatı hesabına dahil edilmez. Askerlik borçlanması yalnızca emeklilik prim gün sayısını artırmaya ve şartlara göre sigorta başlangıç tarihini geriye çekmeye yarar.
İş Kanunu Mevzuatı ve Askerlik
Askerlik süresince iş güvencesi ve iş akdinin feshi ile ilgili yasal dayanak 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer almaktadır. İlgili kanun maddesi şu şekildedir:
“Sözleşmenin feshinde bildirim süreleri. MADDE 17- Bildirim şartına uymaksızın iş sözleşmesini fesheden taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır. (…) Ancak, 4147 sayılı Kanun ile mülga veya askeri yükümlülükler dolayısıyla işten ayrılmalar saklıdır. Askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesinin feshinde işverenin ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü bulunmadığı gibi, çalışanın da ihbar süresine uyma zorunluluğu yoktur. İşçi, askerlik sevk belgesini ibraz ederek derhal işten ayrılabilir.”
Ayrıca 4857 sayılı Kanun’un mülga hükümleri ve ilgili özel kanunlar gereğince, muvazzaf askerlik görevini bitiren işçilerin işe iade hakları da güvence altına alınmıştır:
“Muvazzaf askerlik dışında kalkışılan askeri ve kanuni ödevler dolayısıyla işten ayrılan işçilerin hakları saklıdır. Muvazzaf askerlik görevini yapmak üzere işten ayrılan işçiler, askerlik dönüşü şartların oluşması halinde öncelikli işe alınma hakkına sahiptirler.”
Askerdeyken İşten ÇıkarılmaAskerlik Dönüşü İşe Geri Dönüş Hakkı Var mı?
En çok merak edilen konulardan biri de askerliğini tamamlayan bir kişinin eski işine geri dönüp dönemeyeceğidir. Kanunlar çerçevesinde bu durum iki farklı kategoriye ayrılır:
- Özel Sektör Çalışanları: Özel sektörde çalışanlar için askerlik dönüşü eski işe doğrudan ve otomatik olarak geri dönme garantisi bulunmamaktadır. İşveren, askerlik süresince yerinize başka birisini almış olabilir. Ancak kanuna göre, askerlik dönüşü iş arayan eski çalışanlara işverenler öncelik tanımakla yükümlüdür. İşçi, askerliğin bitiminden itibaren 2 ay içinde eski iş yerine başvuruda bulunmalıdır. İşveren, boş yer varsa işçiyi öncelikle işe almak zorundadır; aksi takdirde işçiye şartlara göre tazminat doğabilir.
- Kamuda ve KİT’lerde Çalışanlar: Kamu kurum ve kuruluşlarında veya iktisadi devlet teşekküllerinde kadrolu veya sözleşmeli olarak çalışanlar için durum çok daha avantajlıdır. Devlet memurları ve kamu işçileri, askerlik dönüşü kanunen eski kadrolarına derhal ve eksiksiz bir şekilde geri dönerler. Görevleri askerlik süresince saklı tutulur.
Askerdeyken İşten Çıkarılma, Bedelli Askerlik Yapanlar İçin İşten Ayrılma Durumu
Bedelli askerlik uygulamasının hayatımıza girmesiyle birlikte, 1 ay (28 gün) süren temel askerlik eğitimi için işten ayrılma durumları da sıkça araştırılmaya başlandı. 1 aylık bedelli askerlik süresi için işçilerin iş akitlerini feshetmeleri gerekebilir veya yıllık izinler kullanılabilir.
Eğer çalışan, 1 aylık temel askerlik eğitimi için iş yerinden ayrılacaksa ve işverenle anlaşamayarak iş akdini askerlik gerekçesiyle feshederse, kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak birçok çalışan, 28 günlük bu kısa süre için işten ayrılmak yerine yıllık izinlerini kullanmayı veya işvereniyle ücretsiz izin konusunda anlaşmayı tercih etmektedir. Ücretsiz izin veya yıllık izin kullanımı durumunda iş akdi feshedilmediği için iş güvencesi tamamen korunmuş olur.
Askerlik Sürecinde Hakların Korunması İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler
Askerlik süreci ve sonrasındaki iş hayatınızda mağduriyet yaşamamak adına şu adımlara dikkat etmeniz büyük önem taşır:
- Yazılı Bildirim Yapın: Askerlik nedeniyle işten ayrılacağınızı sözlü olarak değil, mutlaka yazılı bir dilekçe ile iş yerinin insan kaynakları departmanına bildirin.
- Sevk Belgesini Ekleyin: Dilekçenize askerlik şubesinden aldığınız sevk belgesini (sulus kağıdı) mutlaka ekleyin.
- Kıdem Tazminatınızı Takip Edin: Ayrılış tarihiniz itibarıyla hak ettiğiniz kıdem tazminatının eksiksiz olarak hesabınıza yatmasını sağlayın.
- Süreleri Kaçırmayın: Askerlik dönüşü eski iş yerinize başvurmak istiyorsanız, terhis tarihinden itibaren 2 aylık yasal başvuru süresini kesinlikle geçirmeyin.
Askerdeyken İşten Çıkarılma, Sık Sorulan Sorular
- Askerlik nedeniyle işten ayrılan ihbar tazminatı öder mi?Hayır, askerlik gibi haklı ve kanuni bir nedenle işten ayrılan çalışan ihbar süresine uymak zorunda değildir ve işverene ihbar tazminatı ödemez.
- Askerlik dönüşü eski işime kesin olarak geri dönebilir miyim?Özel sektörde eski işinize doğrudan geri dönme garantisi yoktur; ancak terhis tarihinden itibaren 2 ay içinde başvurmanız halinde işveren boş kadro varsa sizi öncelikle işe almakla yükümlüdür. Kamuda ise kadronuz saklı tutulur ve doğrudan dönebilirsiniz.
- 1 yıllık kıdemim yoksa askerlik nedeniyle kıdem tazminatı alabilir miyim?Hayır, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre kıdem tazminatı alabilmek için aynı iş yerinde en az 1 yıllık fiili çalışma süresini doldurmuş olmanız gerekmektedir.
- Bedelli askerlik yapanlar kıdem tazminatı alabilir mi?Evet, 28 günlük temel eğitim için iş akdini askerlik gerekçesiyle fesheden ve 1 yıllık kıdem şartını sağlayan çalışanlar kıdem tazminatı alabilirler.
- Askerde geçen süre kıdem tazminatı hesabına eklenir mi?Hayır, askerlikte geçirilen süreler özel sektördeki kıdem tazminatı hesaplamasına dahil edilmez. Kıdem tazminatı yalnızca o iş yerinde fiilen çalışılan süre üzerinden hesaplanır.
- Askerlik borçlanması işe iade veya kıdem süresini etkiler mi?Askerlik borçlanması yalnızca emeklilik prim gün sayısını artırır ve şartları tutuyorsa sigorta başlangıcını geriye çeker. İş yerindeki kıdem süresine veya tazminata doğrudan bir etkisi yoktur.
- İşveren askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışana ihbar tazminatı ödemek zorunda mıdır?Hayır, askerlik feshi kanuni bir hak olduğu için işverenin de çalışana ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğü bulunmaz.
- Askerlik dönüşü işe alınmazsam dava açabilir miyim?Özel sektörde işverenin öncelikli işe alma yükümlülüğünü ihlal etmesi durumunda hukuki haklarınız saklıdır; ancak doğrudan işe iade davası yerine şartlara göre tazminat talepleri değerlendirilebilir.
- İş yerim askerliğe gideceğimi öğrendiğinde beni işten çıkarabilir mi?İşverenlerin sadece askerliğe gideceksiniz diye sizi doğrudan haksız yere işten çıkarma hakkı yoktur. Sözleşme askerlik sevk belgesi ile birlikte kanuni fesih prosedürüne uygun olarak sonlandırılmalıdır.
- Askerlik süresince biriken yıllık izinlerim ne olur?İş akdinin askerlik nedeniyle feshedilmesi durumunda, o güne kadar kullanmadığınız yıllık izinlerin ücreti son maaşınızla birlikte size nakden ödenmek zorundadır.
Kaynakça: 4857 sayılı İş Kanunu ve ilgili sosyal güvenlik mevzuatı.
